دندان‌ درآوردن کودک

بسته به شرایط فیزیولوژیک، زمینه‌های ارثی و تغذیه‌ای در الگوی زمانی رشد دندان‌های شیری کودک تغییراتی اتفاق می‌افتد، همچنان که از ۲۰۰۰ کودک یکی هنگام تولد یک یا ۲ دندان دارد و در عین حال برخی از کودکان حتی در یک سالگی هم فاقد دندان‌های شیری هستند، اما نکته مهمتر در ارتباط با این تجربه دردناک دوران کودکی، باورهای غلطی است که در ارتباط با عوارض همراه با دندان‌درآوردن، برای والدین به وجود می‌آید.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز، تب‌های خفیف و اجابت مزاج‌های مکرر می‌تواند از عوارض دندان‌درآوردن تلقی شود و بیش از آن یعنی تب بالا، اسهال شدید، استفراغ‌، بی‌اشتهایی‌ طولانی‌، درد گوش‌، تشنج‌ و سرفه‌ باید تحت بررسی‌های پزشکی قرار بگیرد.

معمولا در فاصله ۶ تا ۱۲ ماهگی اولین دندان‌های کودک که ۲ دندان پیش جلویی در فک پایین و بعد فک بالا هستند، می‌رویند. پس از آن هم دندان‌های آسیا و در آخرین مرحله دندان‌های نیش رشد می‌کنند. حال اگر کودکی تا یک سالگی دندان درنیاورد باید پیگیر بیماری‌هایی بود که به اختلال در دندان‌درآوردن منتهی می‌شوند.

یکی از مهم‌ترین عواملی که دندان‌درآوردن کودک را به تاخیر می‌اندازد، کمبود ویتامین D در کودکان است که در شرایطی که بچه‌ها در هوای بسیار آلوده زندگی می‌کنند یا کمتر در معرض نور خورشید قرار دارند، اتفاق می‌افتد. در چنین شرایطی ممکن است عوارض دیگری چون کرم‌خوردگی زودرس دندان‌ها، دیر نشستن یا تغییر شکل استخوان سر، دست و پا را نیز در کودک مشاهده کنیم.

از سوی دیگر کم‌کاری تیروئید یا عدم کارکرد طبیعی غده هیپوفیز نیز می‌توانند به اختلال در روند دندان‌درآوردن منجر بشوند. حتی کمبود یا افزایش فلوراید موجود در آب آشامیدنی یا غذای کودک نیز می‌تواند به شکل اختلال در دندان‌درآوردن، تغییر شکل و رنگ دندان بروز کند. کودکانی که دندان‌های نیش‌شان بیرون نزده باشد، احتمالا مشکلی در عملکرد غده هیپوفیز دارند و در معرض عوارض دیگری چون کوتاه قدی و اختلالات بینایی نیز هستند.

از عوارض روند دردناک دندان‌درآوردن در کودکان، تحریک پذیری، بی‌قراری و در برخی موارد گوش درد است. درد ناشی از دندان‌درآوردن، هنگام بیرون زدن دندان‌های نیش در فک بالا به اوج خود می‌رسد، می‌افزاید.

اولین علامت دندان‌درآوردن، افزایش آبریزش از دهان، حتی یکی دو ماه قبل از اولین رویش دندان است. قرمزی و تورم تدریجی لثه در محل خروج دندان و قرمزی چانه می‌تواند از نشانه‌های دیگر باشد. در این حالت، کودک بداخلاق شده و شاید غذا خوردن او نیز با مشکل همراه شود. در چنین شرایطی تعدادی از کودکان با گازگرفتن اشیای سفت و خنک، آرام‌تر می‌شوند.

نباید علائمی مانند گلودرد، اسهال و تب شدید را نشانه دندان‌درآوردن تلقی کرد، البته افزایش دفعات اجابت مزاج و بروز تب خفیف می‌تواند از عوارض همراه دندان‌درآوردن باشد. علت آن هم به این مساله برمی‌گردد که در جریان دندان‌درآوردن، روند فعالیت باکتری‌های دهان تغییر می کند و گاهی این باکتری‌ها وارد خون نیز می‌شوند و می‌توانند تب خفیف ایجاد کنند. بعلاوه آبریزش از دهان گاهی تا زمان کامل‌‌شدن دندان‌ها ادامه پیدا می‌کند. در صورت بی‌قراری زیاد کودک، استفاده از قطره استامینوفن مانعی ندارد، ولیکن استفاده از ژل‌های موضعی به دلیل ایجاد آلرژی اصلا توصیه نمی‌شود.

در زمان دندان‌ درآوردن کودک، مصرف ویتامین D به میزان روزانه ۴۰۰ واحد ضروری است. البته مصرف قطره مولتی‌ویتامین برای کودکان باید از ۱۵ روزگی آغاز و تا ۲ سالگی ادامه یابد. اما نکته اساسی‌تر، توجه مادران به طریقه دادن قطره آهن به فرزندانشان برای جلوگیری از سیاه‌شدن دندان‌هاست. باید سعی شود که قطره آهن روی دندان‌ها ریخته نشود یا پس از هر بار استفاده از این قطره، دندان‌ها با پنبه مرطوب پاک شده یا دهان کودک با چند قطره آب شسته شود.

علاوه بر آن ، بچه‌هایی که دندان درمی‌آورند، به هیچ وجه نباید در ساعات خواب شبانه تا صبح ـ حداقل به مدت ۵ تا ۶ ساعت ـ شیر یا آب قند بخورند. چراکه مصرف این نوع مایعات در این فاصله زمانی، منجر به پوسیدگی دندان‌هامی‌شود.

نکته مهم:

رویش دندان‌های شیری تقریبا از سن ۴ تا ۶ ماهگی آغاز می‌شود و تا ۳ سالگی ادامه می‌یابد. در پایان این سن کودک باید ۲۰ دندان شیری داشته باشد. البته والدین نباید نگران دیروزود شدن این مساله باشند چون ۶-۵ ماه تاخیر یا تقدم در رویش دندان‌ها طبیعی است و نشانه کمبود ریزمغذی‌هایی مثل کلسیم محسوب نمی‌شود. گاهی برخی کودکان حین تولد یا یک ماه بعد از آن دندان درمی‌آورند و برخی دیگر یک ساله هستند و هنوز ۲ دندان در فک پایین دارند.

مادرها حس خوبی از رویش زودهنگام دندان‌های شیرخوار ندارند چون مراقبت از دندان‌ها وقتی زودتر از موقع می‌رویند سخت‌تر است. ممکن است این دندان‌ها سفتی لازم را نداشته باشند و گاهی خطر افتادن و بلعیدن هم وجود دارد. در عین حال، گاهی زود دندان درآوردن مانع تغذیه اصولی کودک و ناراحتی مادر حین شیرخوردن می‌شود، چون کودک سینه مادر را گاز می‌گیرد.

دیرتر رویش پیداکردن دندان‌ها هم اگر همه مسائل یعنی وزن‌گیری و ترشح هورمون‌ها در کودک عادی باشد اشکالی ندارد و مراقبت‌کردن از دندان ساده‌تر و بهتر است.

تب کودک درهنگام دندان درآوردن:

یکی از اصلی‌ترین عارضه‌ها و علایم رویش دندان، بی‌قراری و بی‌اشتهایی کودک و خارش لثه است که به دنبال لرزش ریشه برای بیرون‌زدن دندان بروز می‌کند. برای تسکین این خارش، کودکان همه چیز را به دهان می‌برند و فشار می‌دهند. این فشار آوردن خودش به رشد سریع‌تر دندان کمک می‌کند.

در صورتی که بیقراری کودک شدید باشد، برای تسکین علایم می‌توان از قطره استامینوفن استفاده کرد اما اگر بیقراری‌اش شدید نیست، اجازه بدهید روند رویش دندان به صورت طبیعی طی شود. ریزش آب دهان نیز از علایم دندان درآوردن است و برخلاف عقاید رایج، فرقی نمی‌کند کودک آب دهان را قورت دهد یا بیرون بریزد. در هر صورت آب دهان باعث مشکل نمی‌شود و عامل اسهال یا زخم شدن دور دهان کودک نیست. تب و اسهال نیز گرچه خیلی مرتبط با رویش دندان نیست اما با آغاز روییدن دندان‌ها در برخی کودکان مشاهده می‌شود.

همزمانی اسهال و تب و رویش دندان‌ها ۲ دلیل اصلی دارد؛ اولا حول و حوش ۶-۴ ماهگی که دندان‌ها هم در حال رویش هستند، سیستم دفاعی بدن کودک به تدریج مستقل از مادر می‌شود و این مقاومت بدنش را کاهش می‌دهد و باعث می‌شود علایمی مانند تب و اسهال بروز ‌کند. ثانیا در این زمان کودکان برای تسکین خارش لثه دست یا هر چیز آلوده‌ای را به دهان می‌برند و این باعث ورود میکروب‌ها به بدن می‌شود.

۴ راه کاهش درد دندان درآوردن

لثه‌های کوچک و نرم کودک تحمل درد زیاد دندان درآوردن را ندارد و به همین دلیل، این فرشته‌های کوچک همیشه با بی قراری و گریه و مریض شدن این دوران را سپری می‌کنند. برای اینکه بتوانید تا حدی این دردها را از وجود فرزند دلبند خود دور کنید، بد نیست راهکارهای زیر را نیز امتحان کنید.

۱- پارچه حوله‌ای نم‌دار

پارچه حوله‌ای خیس و سرد یکی ار روش‌های خوب برای تسکین درد درآوردن دندان است. این پارچه را روی لثه‌های کودک قرار دهید تا بجود. حتی می‌توانید یک تکه یخ هم میان پارچه بگذارید و محکم ببندید تا خدای نکرده در گلوی کودک نپرد و سپس پارچه را در دهان کودک بگذارید تا بجود.
برای این منظور می‌توانید پارچه را در چای بابونه خیس کنید و در یخچال قرار دهید تا سرد و خنک بماند یا حلقه‌های پلاستیکی که برای دندان درآوردن کودکان است را نیز در یخچال قرار دهید تا سرد شود. سپس به کودک بدهید تا بجود.

۲- دندونی

برای کودکانی که از درد لثه رنج می‌برند، می‌توانید دندونی‌های لرزان خریداری کنید. انواعی از دندونی وجود دارند که با گاز گرفتن کودک، شروع به لرزش می‌کنند و این مساله بسیار برای کودک خوشایند و دوست‌داشتنی است. برای اینکه باعث تسکین دردش هم بشود، آن را در یخچال قرار دهید تا سرد شود.

۳- غذاهای منجمد

سرما و یخ به کاهش درد لثه کودکانی که در حال دندان درآوردن هستند بسیار کمک می‌کند. می‌توانید غذاهایی که کودک در آن سن مجاز به خوردن آنهاست را در فریزر منجمد کنید تا کودک آنها را بجود و سرمای آن درد دندانش را کاهش دهد. موز یخ زده یا شیر منجمد نیز روش‌های خوبی برای کم کردن درد هستند.

۴- پستانک در یخ

برای کودکانی که پستانک می‌خورند می‌توانید پستانک آنها را در فریزر منجمد کنید تا هنگام مک زدن آن، سرمای موجود باعث بی‌حس شدن لثه‌ها و کم شدن درد آنها شود.

چه زمانی نگران دندان درنیاوردن کودک شویم؟

معمولاً نخستین دندان سفید و شیری کودک در ۱۰-۴ ماهگی بیرون می‌زند، اما اگر کمی هم دیرتر شد، جای هیچ‌گونه نگرانی نیست. اگر دندان‌های کودک‌تان بسیار کند و دیر به دیر ظاهر می‌شوند، اما رشد استخوانی، پوستی و موهای او کاملا طبیعی است، باز هم جای نگرانی نیست.

اگر کودک‌تان تولد یکسالگی‌اش را پشت سر گذاشته اما هنوز دندانی درنیاورده است، او را نزد پزشک ببرید. حتی گاهی اوقات دندان‌های دائ

می کودکان ۹-۸ ساله نیز می‌افتد. در چنین مواقعی بهترین کار این است که به یک متخصص دندانپزشک و یا یک اُرتودنتیست مراجعه کنید. دیر دندان درآوردن در کودکانی که سیر طبیعی رشد خود را سپری می‌کنند، نشانه خطر نیست.

در ضمن دندان‌هایی که دیرتر درمی‌آیند، دیرتر پوسیده و خراب می‌شوند. بهترین کار مراجعه دندانپزشک از زمان رویش اولین دندان شیری یا یکسالگی است.

پدر و مادرها بدانند:

تمام کودکان ۲۰ عدد دندان های شیری را خواهند داشت تغذیه مادر شیرده و غذاهای تکمیلی شیرخوار بعد از ۶ ماهگی شروع و محتوی لبنیات، ماست و پنیر و از یکسالگی به بعد شیر پاستوریزه که حاوی مقدار کافی کلسیم و فسفر و ویتامین D جهت کودک تجویز و مناسب باشد.

در صورت بی قراری کودک چنانچه مربوط به رویش دندان ها باشد با انگشت تمیز روی لثه های ملتهب را مالش داده علت را فهمید در این زمان کودک یک وسیله کمکی حلقه پلاستیک دندانی را می جود و تا حدودی خارش لثه ها برطرف می شود یا یک دستمال تمیز مرطوب و سرد به مدت چند دقیقه روی لثه ها مالید این کار نیز آرام بخش و موثر است.
کودکان در این سن تمایل دارند اشیاء مختلف را بطرف دهان ببرند و بخورند پس برای پیشگیری از بلعیدن، آسپیراسیون و مسمومیت مواد شیمیایی و داروئی و دانه ها از خوردن آنها جلوگیری و آنها را از جلوی دست کودک بردارید.

خوردن بعضی مواد مانند ماست سرد و پوره خنک میوه ها مناسب است.

چون شیرخوار از ۶ ماهگی به بعد تا ۲ سالگی از قطره آهن فروس سولفات برای کم خونی استفاده می کند، جهت پیشگیری از رسوب قطره آهن روی دندان ها می توان قطره آهن را به ته حلق چکانده و عمل تمیز کردن دندان ها را با دستمال یا پنبه تمیز انجام داد.

امروزه بیشتر خمیر دندان ها حاوی فلوراید هستند و برای کودکان از ۳ سال به بالا که می توانند آب دهان خود را خارج کنند، توصیه می شود مقدار کمی خمیردندان به اندازه یک نخود روی مسواک قرار دهید هنگام مسواک زدن روی کودک خود نظارت داشته باشید.

آموزش دهید تا خمیر دندان را نخورد چون همین مقدار کم نیز در درازمدت ممکن است برای سلامت آنها خطرساز باشد. قرص فلوراید نیز نباید در دسترس کودکان باشد.